صید تصادفی ؛ بحران خاموش دریا
صید تصادفی یکی از جدیترین و مخربترین چالشهای زیستمحیطی اقیانوسها و دریاهای ماست. این پدیده که به صید غیرعمدی گونههای دریایی غیرهدف گفته میشود، سالانه میلیونها موجود دریایی را قربانی میکند و تعادل ظریف اکوسیستمهای آبی را به شدت برهم میزند.
صید تصادفی چیست و چرا رخ میدهد؟
صید تصادفی یا Bycatch به صید غیرعمدی موجودات دریایی گفته میشود که هدف اصلی صیادان نیستند. این اتفاق زمانی رخ میدهد که ابزارهای ماهیگیری مانند تورهای ترال و قلابهای طویل، بهطور ناخواسته گونههای دیگری مانند دلفین ها، کوسه ها، فک ها و لاکپشت ها را به دام میاندازند.
مقیاس این مشکل بسیار بزرگ است. برای مثال، جمعیت سه نوع دلفین در شرق اقیانوس آرام که بهطور تصادفی توسط کشتیهای صید تن صید میشدند، تا سال ۱۹۹۷ به مقدار قابل توجهی کهش یافت. صید تصادفی تنها محدود به پستانداران دریایی نیست و شامل لاکپشتها، پرندگان دریایی، ماهی ها و حتی بیمهرگان کفزی نیز میشود.
پیامدهای ویرانگر صید تصادفی
برخی از این پیامد ها عبارت اند از:
۱. تهدید تنوع زیستی دریایی
صید تصادفی یکی از عوامل اصلی کاهش جمعیت بسیاری از گونههای در معرض خطر است. برای نمونه، حدود ۳۰ درصد از مرگ و میر نهنگهای راست اقیانوس اطلس شمالی (Right whale) به دلیل برخورد با کشتیها و به دام افتادن در تجهیزات ماهیگیری رخ میدهد. این گونه با کمتر از ۴۰۰ عدد باقیمانده، در خطر انقراض قرار دارد.
۲. کاهش جمعیت گونهها
صید تصادفی اغلب شامل ماهیهای جوان گونههای تجاری نیز میشود که پیش از رسیدن به سن باروری صید میشوند. این موضوع ظرفیت بازسازی جمعیت این گونهها را به شدت کاهش میدهد و در بلندمدت به کاهش ذخایر ماهی منجر میشود.
۳. آسیب به اکوسیستم بستر دریا
ابزارهای صیادی مانند ترالهای کفی نه تنها موجودات غیرهدف را صید میکنند، بلکه زیستگاههای کف دریا را نیز نابود میکنند. برآورد میشود که حدود ۷۵ درصد از فلات قاره جهانی تحت تأثیر فعالیتهای ترال و دیژینگ قرار دارد. این تخریب، جوامع زیستی پیچیده کف دریا مانند مرجانهای آبسرد را که دههها یا حتی قرنها برای رشد نیاز دارند، از بین میبرد.
نتیجهگیری
صید تصادفی تهدیدی جدی برای سلامت اقیانوسها و معیشت جوامع وابسته به دریا است. مقابله با این چالش نیازمند رویکردی چندوجهی است که ترکیبی از فناوریهای نوآورانه، قوانین سختگیرانه و اجرای مؤثر، مدیریت مبتنی بر اکوسیستم و مشارکت ذینفعان را در بر میگیرد.
موفقیتهایی مانند بهبود وضعیت جمعیت برخی پستانداران دریایی تحت قانون MMPA نشان میدهد که اقدامات قاطع میتواند نتایج مثبتی به همراه داشته باشد. با این حال، برای حفظ تنوع زیستی دریایی برای نسلهای آینده، باید تلاشها در این زمینه تشدید و گسترش یابد.
انتخابهای مصرفکنندگان در خرید محصولات دریایی پایدار نیز میتواند انگیزه اقتصادی قدرتمندی برای صنعت ماهیگیری جهت اتخاذ روشهای مسئولانهتر ایجاد کند.
